Type kastelen

Naar ligging

Volgens Bodo Ebhard [3, p. 1 en 22] werd de ligging van een kasteel geheel bepaald door de verdedigbaarheid van die plaats. Deze plaats bepaald dan tevens de bouwmogelijkheden en levert meestal ook de bouwmaterialen1: "Nach lage der Baustellen ergibt sich daher eine Unterscheidung der verschiedenen Burgenarten".

Type Beschrijving Voorbeeld
Hoogteburchten Hohenburgen: De benadering van het kasteel wordt bemoeilijkt door de hoge positie op een berghelling. Hierdoor worden ook belegeringsmachines op voldoende afstand gehouden. Schloß Vaduz
Rotsburchten Felsenburgen: Op rotsen gebouwde hoogteburcht omgeven door steile afgronden. Door de rotsbodem is het onmogelijk de muren van het kasteel te ondermijnen. Château d'Haut-Koeningsbourg
Waterburchten Wasserburgen: Volledig omgeven en afgeschermd door water. Bodiam
Havenburchten Hafenburgen: Aan een zijde grenzend aan water, ter verdediging van een haven. Château de Chillon
Stadsburchten Stadtburgen: Kastelen die gebouwd zijn met als doel een stad te verdedigen of te beheersen. De stad kan ontstaan zijn nadat het kasteel gebouwd is. Castle Limerick
 
 
 
1 Een aantal soorten zijn weggelaten omdat daarvan te weinig kastelen in de lijst staan: Verdiepte kastelen (Hohlenburgen), Dalversperringen (Talsperren), Ganerbenburgen, Befestigte Burgen, Stadtturmen.
 

Naar bouwconcept

Uit indelingen die Janssen [1, p. 17] en Toy [2] gebruiken kan je acht concepten afleiden waarop het grondplan van een kasteel is gebaseerd. De concepten verschillen van elkaar op drie punten:
  • het gebruik van aparte torens voor de verdediging van de weermuren;
  • de aanwezigheid van een donjon als laatste verdedingingsplaats;
  • de positie van de donjon ten opzichte van de weermuren: erbinnen, erbuiten of erin.
Binnen een concept zijn nog varianten mogelijk zoals een extra weermuur om het kasteel heen (zoals bij Harlech Castle) of meerdere voorburchten (zoals bij Château Gaillard).

Bouwconcept Beschrijving Tekening2 Voorbeeld
1. Mottekastelen (vroege normandische kastelen) Motte & Bailey: Een centrale toren of donjon op een heuvel, verdedigd door een weermuur. Met name door de Noormannen in Engeland en Frankrijk gebouwd. Ze bevatten vaak nog aangesloten op of ommmuurd door een voorburcht. Voornamelijk gebouwd in de 10de en 11de eeuw. Château de Gisors, Arundel Castle, Windsor Castle
2. Latere normandische kastelen Mottekasteel omsloten door of aangesloten op een rechthoekige ommuring met hoektorens. Mottekastelen zijn met name door de Noormannen in Engeland en Frankrijk gebouwd. Ze bevatten vaak nog aangesloten op of ommmuurd door een voorburcht.
Château de Gisors, Arundel Castle, Windsor Castle
3. Ringburchten Shell keep: Een rond of veelhoekig kasteel, veelal op een heuvel, zonder centrale toren of donjon en zonder torens in de weermuur. Restormel Castle, Castel del Monte
4. Toren- of compacte kastelen Tower houses: Alleenstaande toren of donjon, compact kasteel zonder binnenplaats, met torens in de weermuren. Threave Castle, Bunratty Castle, Burg Elz
5. Rechthoekige of veelhoekige kastelen Rechthoekig kasteel, verdedigd door hoektorens, zonder centrale toren of donjon. Egeskov Slot, Muiderslot, Harlech Castle, Caernarfon Castle
6. Kastelen met donjon binnen de weermuren Rechthoekig kasteel, verdedigd door hoektorens, met centrale toren of donjon binnen de weermuren geplaatst. De donjon draagt dus niet direct bij aan de verdediging van de weermuren en kan niet vanuit de weermuren bereikt worden. Dover Castle, Tower of London
7. Kastelen met donjon in de weermuren Rechthoekig kasteel, verdedigd door hoektorens, met centrale toren of donjon in de weermuren geplaatst. De donjon neemt dus deel aan de verdediging van de weermuren en kan vanuit de weermuren bereikt worden.
Kenilworth Castle, Château de Najac
8. Kastelen met donjon buiten de weermuren Rechthoekig kasteel, verdedigd door hoektorens, met centrale toren of donjon.
Castillo de Bellver, Tour de Constance - Aigues Mortes,
2Betekenis van de kleuren:
 
 


 

De huidige toestand

Toestand Beschrijving Voorbeeld
Intakt Het kasteel is goeddeels intact, alle belangrijke delen (poort, donjon, slotgracht, weergangen) zijn herkenbaar en toegankelijk Corroy le Château
Herbouwd/Verbouwd Herbouwd: Na beschadiging of verwoesting is het kasteel geheel opnieuw herbouwd of zodanig gerenoveerd dat alle essentiele delen van het kasteel opnieuw gebouwd zijn.
Verbouwd: Het kasteel is intact maar delen van het oorspronkelijke kasteel zijn ingrijpend veranderd om bijvoorbeeld het woongenot te vergroten.
Château de Pierefonds
Beschadigd De contouren van het kasteel zijn geheel herkenbaar, niet alle delen zijn aanwezig en of toegankelijk Kasteel Teylingen
Ruïne/Restant Essentiele delen van het kasteel ontbreken, een deel kan nog intact of gerestaureerd zijn. Ruïne van Brederode
Verwoest Alle essentiele delen van het kasteel zijn vernietigd of onherkenbaar beschadigd Château de Bastille
 
 
 

Literatuur

  • [1] Janssen, H.L. e.a., "1000 jaar kastelen in Nederland", Utrecht, 1996
  • [2] Toy, Sidney, "Castles - Their construction and history", London, 1939
  • [3] Ebhardt, Bodo, "Der Wehrbau Europas im Mittelalter - Ein Standardwerk der Burgenkunde", Braubach, 1939







 
© 2004-2013 Robert Rongen: Creative Commons License
Op de inhoud van deze website en op de eigen foto's is een Creative Commons Licentie van toepassing.
© Overige foto's: Rechten liggen bij de fotograaf vermeld op de foto.